استلزامات فرهنگ سیاسی مقاومت با تاکید بر دیدگاه آیت الله خامنه ای(مد ظله العالی)
محمدرضا عبداله نسب ( عضو هیات علمی گروه معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان )
تاریخ سیاسی ما همواره رویدادهایی همانند قیام عاشورا را تجربه نموده که منجر به جایابی فرهنگ سیاسی مقاومت در ادبیات راهبردی ایرانیان گردیده، چنانکه در دوران جمهوری اسلامی به "حرف نامیرا " ارتقا یافته است. اساسا فرهنگ سیاسی پروسه ای در سه حوزه ادراکی، ایستاری و ارزشگذاری است که نهایتا رفتار سیاسی جامعه را توضیح می دهد. پر واضح است که در برهه کنونی، بدلیل نشانه گذاری انقیاد و حقارت پذیری ایرانیان در بستر جنگ ترکیبی، تشریح - ولو موجز - استلزامات فرهنگ سیاسی مقاومت در حوزه سیاست اندیشی زعیم حکیم انقلاب ، قابل ارزش می باشد.
1. حوزه ادراکی: در دیدگاه رهبر انقلاب "خفّت و جنایتی بالاتر از وابستگی " یک ملت نیست (۱۳۷۵/۰۱/۲۸)همچنانکه آیه "فَاستَقِم کَما اُمِرتَ وَ مَن تابَ مَعَک"(هود: 112) سلطه ناپذیری را "ادراکی جمعی" معرفی می نماید.
1-1 محوریت جمهور: منطق شکل دهنده گفتمان انقلاب اسلامی تلائم اسلام و جمهور می باشد فلذا، فرهنگ سیاسی مقاومت(به مثابه مظروف گفتمان انقلاب اسلامی) بر خلاف فرهنگ پاتریمونیال(سلطه فردی) مردم پایه می باشد:"مهمترین نقطهی قوت ما در قیام جمهوری اسلامی، نقطهی قوت انسانی بود"(۱۳۸۳/۰۴/۱۶ ). قابل ذکر است که با رعیت پنداری جمهور و نُضج مکانیسم " آمریت- تابعیت" در دو حکومت قاجار و پهلوی، مقاومت ملی در مواجهه با خصم اجنبی شکل نگرفت.
1-2 مسئولیت پذیری اجتماعی: فرهنگ مقاومت عجین با کنشگرایی است و اصولا کنش اثرگذار، خالی از مسئولیت پذیری نیست:" انقلاب یک ضرورت است، تمام نشده و وظیفهی انقلابی بر دوش همه وجود دارد"( ۱۳۸۱/۱۱/۱۵). در این گام، سه ماموریت قرآنی جهادتبیین"هذَا بَیَانٌ لِلنَّاس" (آل عمران: 138)، بصیرت نخبگانی" قُلْ هَٰذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلی اللَّهِ عَلیٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی"(یوسف:108) و صبر راهبردی" یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَصَابِرُوا "(آل عمران:200) ظهور می یابد. در این منظر، عصاره جهاد تبیین را می توان "تسهیل سازی تمیز سره از ناسره" برشمرد. همچنین آیت الله خامنه ای مردم ایران را "متوجه حقایق" و دارای بصیرتی بالاتر از متوسط جهانی (۱۳۹۲/۰۳/۰۸) دانسته و اغلب، بصیرت افزایی خواص را مطمح نظرداشته اند. در پایان، صبر، به "خسته نشدن و از میدان در نرفتن" تعبیر شده است(۱۴۰۱/۰۱/۲۳.(
2. حوزه ایستار:
1-2 هویت ایرانی – اسلامی: آیت الله خامنه ای هویت را به "مجموعه فرهنگ ها و باورها و خواست ها و آرزوها و رفتارهاى" یک ملت تعریف نموده اند که با استناد به احادیثی همچون "حُبّ الوَطَنِ مِنَ الایمَان"، دو عنصر ایرانیت و اسلامیت به مثابه "حقیقتی واحد"، موجد هویت شایسته ملت ایران می باشند(۱۴۰۲/۰۷/۰5) که آخرین نمونه عینی آن، توصیه به خواندن "ای ایران" در شب عاشورای حسینی (ع) امسال می باشد.
2-2 طرد دوگانه های اعوجاجی: بررسی مواضع رهبر انقلاب بیانگر تاکید آشکار بر منسوخ سازی دوگان های رایج و به ظاهر موجه در ادبیات سیاسی کشور، در راستای جلوگیری از شکنندگی فرهنگ سیاسی مقاومت می باشد: دوگانه انقلابی / عقلانی، دوگانه راست /چپ و دوگانه تندرو/ میانه رو (۱۳۹۴/۱۲/۰۵) و... قابل فحص و تحلیل می باشند.
2-3 اتحاد در عین تکثر: در گفتمان انقلاب اسلامی، تفاوت سلایق سیاسی امری طبیعی است و اتحاد، مرادف یکسان سازی اندیشه های گوناگون نیست(۱۳۸۷/۰۷/۱۰) سوال: اتحاد حول چه؟ اتحاد در مسائل و منافع اساسی کشور (۱۴۰۲/۰۶/۲۰) معنا پیدا نموده و ذاتا نافی تضارب آراء و موجد سکوت خمودساز تلقی نمی شود:" حرکت خطی، حرکت خوبی نیست. حرکت خطی، غیر از این است که انسان مواضعی را به طور مدون قبول کرده باشد. حرکت خطی، یعنی گروهگرایی")۱۳۷۰/۱۲/۰۴(.
3. حوزه سنجش و ارزیابی:
1-3 آرمانگرایی واقع بینانه: برخلاف تحلیل های اولیه، مرّکب واژه آرمانگرایی واقع بیانانه مفهومی پارادوکسیکال نیست و اصولا آرمان،واقعیت ساز است گرچه آرمان گرایی فارغ از امعان نظر به ضعف و نواقص موجود،منتج به خیال پردازی و شعار سازی(۱۳۹۱/۰۵/۰۳) می شود: " آرمانها با نگاه به واقعیتها است که قابل تحقق خواهند بود. اما واقعیت را ببینیم، نه آنچه که با شگردهای دشمنانه، بهعنوان واقعیت به ما القاء می شود"(۱۳۹۲/۰۵/۰۶)
2-3 رجحان در سنجش: در جامعه آزاد و نقاد، اثرگذاری اولویت گزینی مسائل اصلی از فرعی کشور و طرح آن در سپهر عمومی جامعه، به فراخور تطورات پیچیده و پر شتاب، بدیهی است. در سنجه رهبر معظم انقلاب، مطالبات حقیقی آحاد مردم به مثابه مساله اصلی و ثابت اطلاق شده که سوگمندانه در فضاهای رسانه ای یا جدل های حزبی، با اصلی شدن مسائل درجه دوم و جزئی، غفلت از مکاید دشمن خارجی را موجب می شود.