فرهنگ دانشگاهی به مثابه زیرساخت توسعه علمی در منظومه فکری شهید آیت الله العظمی خامنه ای (رحمت الله علیه)
محمد مجتبیزاده، استادیار گروه امور تربیتی و مشاوره، دانشگاه فرهنگیان، استان زنجان
در منظومه فکری شهید آیتالله العظمی خامنهای (رحمتالله علیه)، فرهنگ دانشگاهی بنیان اصلی پیشرفت علمی و زمینهساز تعالی انسان و جامعه اسلامی است. ایشان دانشگاه را تنها محل آموزش تخصصی نمیدانند، بلکه آن را نهادی فرهنگی و تربیتی میشمارند که وظیفه دارد انسانهایی مؤمن، متعهد، خلاق و مسئولیتپذیر تربیت کند.
از دیدگاه معظمله، علم در منطق اسلامی همواره با اخلاق، معنویت و هدف الهی همراه است و اگر از این مبانی جدا شود، ممکن است به ابزاری برای سلطه، خودخواهی و انحراف تبدیل گردد. ازاینرو، پیوند میان علم و ایمان، عقلانیت و معنویت، و دانش و مسئولیت اجتماعی، از مهمترین مؤلفههای فرهنگ دانشگاهی مطلوب در نگاه ایشان به شمار میآید.
رهبر شهید انقلاب (رحمتالله علیه) بر ضرورت استقلال علمی و فرهنگی دانشگاهها تأکید کرده و وابستگی فکری به الگوهای غربی را مانعی در مسیر شکلگیری هویت علمی اصیل میدانند.
ایشان معتقدند دانشگاه باید با تکیه بر ظرفیتهای فکری و فرهنگی اسلام و ایران، به تولید علم بومی و پاسخگویی به نیازهای واقعی جامعه بپردازد. در چنین فضایی، استادان و دانشجویان نهتنها به دنبال پیشرفت علمی، بلکه در پی تحقق ارزشهای اخلاقی و اجتماعی نیز خواهند بود.
به باور ایشان، دانشگاه مبدأ تحولات فرهنگی و اجتماعی کشور است و هرگونه تحول در مسیر پیشرفت ملی، از محیطهای علمی و دانشگاهی آغاز میشود. بر این اساس، فرهنگ دانشگاهی سالم میتواند انگیزه جهاد علمی، روحیه مسئولیتپذیری، آزاداندیشی و تعهد اجتماعی را در میان نخبگان تقویت کند.
در نتیجه، دانشگاه اسلامی در منظومه فکری ایشان نهادی است که علم را در خدمت پیشرفت، عدالت، معنویت و شکلگیری تمدن نوین اسلامی قرار میدهد. بنابراین فرهنگ دانشگاهی نه امری حاشیهای، بلکه زیربنای توسعه علمی، فرهنگی و تمدنی جامعه اسلامی محسوب میشود.