تحلیل جامعه شناختی پیام نوروزی ۱۴۰۵ مقام معظم رهبری (حفظه الله) و رسالت شبکه نخبگانی و اساتید بسیجی
امین ولی نژاد، استاد و معاون فرهنگی و تربیتی دانشگاه فرهنگیان استان آذربایجان غربی
در ابتدا
پیام نوروزی سال ۱۴۰۵ مقام معظم رهبری، منشور مقاومت، بازسازی و خیزش تمدنی ملت ایران در یکی از حساسترین و پرالتهابترین مقاطع تاریخی است. سال ۱۴۰۴، سال آزمون خطیر «تابآوری ملی» در برابر سه جنگ پیاپی و ترکیبی بود: از حمله نظامی در خردادماه و فتنه و کودتای امنیتی-اقتصادی در دیماه، تا جنگ تمامعیار جاری که با داغ سنگین شهادت رهبر عظیمالشأن پیشین (پدر مهربان امت) و جمعی از فرماندهان و مردم عادی آغاز شد. در چنین بستر پرتلاطمی، انتخاب شعار هوشمندانه «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی»، نشاندهنده یک خوانش دقیق جامعهشناختی از تأثیر و تأثر متقابل «اقتصاد، جامعه و امنیت» است. این یادداشت تلاش میکند ضمن کالبدشکافی ابعاد اجتماعی این پیام، نقش بیبدیل اساتید بسیجی را در عملیاتیسازی منویات معظمله صورتبندی نماید.
بخش اول: تحلیل ابعاد جامعهشناختی پیام نوروزی
۱. عبور از بحران و تثبیت «انسجام ارگانیک» جامعه ایرانی
دشمن در سال گذشته با یک خطای محاسباتی فاحش گمان میکرد تقاطع فشارهای شدید اقتصادی و شوکهای سهمگین امنیتی (بهویژه فقدان رهبر فقید و شهادت نخبگان نظامی و علمی) به گسست اجتماعی و فروپاشی نظام منجر خواهد شد. با این حال واکنش جامعه ایرانی و خلق حماسههای حضور در ۲۲ دی، ۲۲ بهمن و روز قدس نشان داد که پیوندهای درونی ملت ایران صرفاً از جنس قراردادهای اجتماعیِ مکانیکی نیست؛ بلکه نوعی «انسجام ارگانیک» مبتنی بر عقاید الهی، مکتب عاشورا و فرهنگ شهادت است. توصیف رهبر انقلاب از این وحدتِ کمنظیر در میان تفاوتهای قومی، مذهبی و سلایق سیاسی به عنوان «نعمتی خاص از جانب خداوند» تأکیدی بر همین سرمایه اجتماعی بینظیر است که حصاری تسخیرناپذیر در برابر پروژه تجزیهطلبی و براندازی ایجاد کرد.
۲. سهگانه راهبردیِ «اقتصاد، وحدت و امنیت» شعار سال ۱۴۰۵ ؛ یک منظومه سهوجهی را پایهگذاری میکند که در آن «اقتصاد مقاومتی» هسته مرکزی و «وحدت ملی» و «امنیت ملی» دو بال و بستر تحقق آن هستند. از منظر جامعهشناسیِ توسعه هیچ برنامه اصلاح اقتصادی در یک بستر ملتهب و فاقد یکپارچگی اجتماعی به ثمر نمینشیند. پیام رهبری به روشنی نشان میدهد که دشمن چگونه در «کودتای دیماه» کوشید بر امواج کاستیهای معیشتی سوار شود. لذا ترمیم ضعفهای مدیریتی و اقتصادی دیگر صرفاً یک مطالبه رفاهی نیست بلکه خاکریز اولِ صیانت از امنیت ملی است.
۳. جنگ شناختی و صیانت از روان جمعی بخش مهمی از پیام به هشدار درباره «عملیات رسانهای دشمن» اختصاص دارد. هدف غایی دشمن در این نبرد تسخیر «ذهن و روان آحاد مردم» القای یأس و ایجاد شکاف در حاکمیت و ملت است. معظمله هشدار میدهند که پرداختنِ غیرمسئولانه به نقاط ضعف در داخل میتواند به عنوان کاتالیزوری برای تحقق اهداف دشمن عمل کند. این گزاره مفهوم «امنیت روانی جامعه» را به عنوان پیشنیاز قطعی عبور از بحران برجسته میسازد.
بخش دوم: رسالت و نقشآفرینی اساتید بسیجی
در هندسه این پیام اگرچه آحاد ملت ، مسئولان و واحدهای تولیدی نقش دارند اما «نخبگان علمی و اساتید بسیجی» به عنوان موتور محرک و حلقه واسط نظام و جامعه رسالتهای سنگین و ویژهای بر دوش دارند:
۱. فرماندهی در میدان جنگ شناختی و «جهاد تبیین» دانشگاه کانون اصلی تقابل گفتمانی است. اساتید بسیجی باید به عنوان افسران جنگ نرم، عملیات روانی دشمن را برای قشر جوان و دانشجو کالبدشکافی کنند. رسالت آنها جلوگیری از «عادیسازی ناامیدی» و تبدیل کردن تهدیدات سال ۱۴۰۴ به متون آموزشیِ غرورآفرین از مقاومت ملت است. استاد بسیجی نباید اجازه دهد که تکثر سلایق در دانشگاه با پمپاژ رسانهای دشمن به قطببندیهای کاذب و خدشه به «وحدت ملی» تبدیل شود.
۲. تولید ادبیات کاربردی و مدلسازی برای شعار سال
شعار «اقتصاد مقاومتی در سایه وحدت ملی و امنیت ملی» نیازمند ترجمان علمی و اجرایی است.
اساتید علوم انسانی و اجتماعی: باید راهکارهای جامعهشناختیِ تقویت اعتماد عمومی ، مشارکت مردمی در اقتصاد و کاهش شکافهای طبقاتی را تدوین کنند.
اساتید اقتصاد و مدیریت: مکلفاند با عبور از تئوریهای وارداتی الگوهای بومی تابآوری اقتصادی ، مدیریت جهادی و خنثیسازی تحریمها را به دولت و دستگاههای اجرایی ارائه دهند.
اساتید علوم مهندسی و پایه: با تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه باید به یاری همان «واحدهای تولیدی و خدماتی» بشتابند که در پیام رهبری مورد تفقد قرار گرفتند تا چرخ اقتصاد داخلی با تکیه بر دانش بنیانها با قدرت بیشتری بچرخد.
۳. تعمیق پیوند حاکمیت و بدنه اجتماعی (الگوسازی از حکمرانی مردمی)
تقدیر رهبر انقلاب از حضور بیتکلف و شجاعانه رئیسجمهور و مسئولان در میان مردم پیام روشنی برای نخبگان دارد. اساتید بسیجی نیز باید حصارهای آکادمیک را شکسته و در متن جامعه، مساجد، و محافل عمومی حضور یابند. آنها باید نقش گروههای مرجع را ایفا کرده و مطالبات بحق اقتصادی مردم را به صورت علمی و آسیبشناسانه (و نه مخرب) به ساختار حکمرانی منتقل کنند و از سوی دیگر محدودیتها و دستاوردهای نظام را برای بدنه اجتماعی تشریح نمایند.
در آخر
پیام نوروزی سال ۱۴۰۵ ؛ تبلور پیروزی اراده و ایمان یک ملت در برابر ائتلاف جهانی کفر و استکبار است. در این برهه حساس اساتید بسیجی وظیفه دارند با تکیه بر تخصص علمی و تعهد ایمانی خود قرارگاههای فکری و عملیاتی تشکیل دهند. تحقق «اقتصاد مقاومتی» منوط به آن است که نخبگان دانشگاهی همزمان نگهبانِ «امنیت روانی و فیزیکی» کشور و منادیِ «وحدت و همبستگی ملی» باشند تا به فضل الهی مسیر تمدنسازی نوین اسلامی با شتابی روزافزون طی شود.