تاب آوری اجتماعی: سپر روانی جامعه در مقابل تهدیدهای خارجی
مهتاب چنگایی، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی و مشاوره دانشگاه فرهنگیان استان لرستان
تابآوری اجتماعی به توانایی یک جامعه برای مقاومت، سازگاری و بازیابی خود در برابر شوکها و استرسهای ناشی از بحرانهایی مثل بلایای طبیعی، جنگ و... اشاره دارد. تاب اوری نه تنها به افراد کمک می کند تا این استرسها و فشارها را بهتر مدیریت کنند، بلکه استحکام جامعه را در برابر بحرانها افزایش می دهد.
در شرایط فعلی که کشور مورد تهاجم دشمن امریکایی-صهیونی قرار گرفته،تاب آوری با کارکردهایی مثل مدیریت استرس و اضطراب،حفظ انسجام اجتماعی، مقابله با تبلیغات و جنگ روانی، افزایش انگیزه و امید و... میتواند به عنوان سپر روانی جامعه مورد توجه قرار گیرد. برای تقویت تاب آوری اجتماعی تمرکز بر راهکارهای زیر پیشنهاد می شود:
1.تقویت انسجام اجتماعی و همبستگی
✓ایجادشبکههای اجتماعی قوی و ترویج فرهنگ ایثار و همدلی: این شبکهها میتوانند در تأمین نیازهای اولیه، حمایت روانی و اطلاعرسانی نقش مهمی ایفا کنند.
✓احساس هویت مشترک: درک قوی از هویت ملی، فرهنگی و مذهبی مشترک و مرور مقاومت های تاریخی در برابر تهدیدهای خارجی باعث میشود افراد احساس کنند که در یک قایق هستند و هدف مشترکی برای دفاع دارند. این همبستگی، مقاومت جمعی را تقویت میکند.
✓تقویت نهادهای مدنی و اجتماعی مثل مساجد، پایگاههای بسیج و سایر کانونهای مردم نهاد
2. افزایش سواد رسانه و مقابله با جنگ نرم
✓ارتباطات شفاف و صادقانه منجر به افزایش اعتماد عمومی و کاهش شایعات می شود.
✓تولید محتوای رسانه ای قوی که روایت گر مقاومت،همدلی و پیروزیهای کشور باشد
✓ آموزش عمومی برای تشخیص اخبار جعلی، سوگیریهای رسانه ای و روشهای مقابله با تبلیغات دشمن
۳. توانمندسازی روانی فردی
✓آموزش مهارت های مقابله ای مثل مدیریت استرس، تاب آوری، آرام سازی،حل مسئله و...
✓تقویت حس خود کارامدی، تشویق افراد به باور به تواناییهای خود در مواجهه با چالش ها وبویژه درحفظ امنیت و پیشرفت کشور
✓فراهم آوردن حمایت روانی و دسترسی به خدمات مشاوران و روانشناسان بویژه در مناطق آسیب پذیر
4.مدیریت منابع و زیرساختها
✓ تامین امنیت غذایی و انرژی، اطمینان از کافی بودن ذخایر و برنامه ریزی برای حفظ عملکرد زیرساخت ها در شرایط اضطراری و توانایی بازسازی سریع یا یافتن راهحلهای جایگزین
✓آمادگی سیستم بهداشت و درمان، تقویت مراکز امداد رسانی، بیمارستانها و پرسنل درمانی برای کمک به مصدومان احتمالی.
تاب آوری اجتماعی با تاب آوری روانشناختی افراد ارتباط تنگاتنگی دارد ودانشگاه فرهنگیان با تربیت نسلی از معلمان آگاه، مهارتمند و تابآور، که از مهمترین کنشگران اجتماعی هستند، میتواند یکی از مهمترین ستونهای تقویت تابآوری اجتماعی باشد. وقتی معلم تاب آوری روانشناختی بالایی داشته باشد، در کلاس درس فرهنگ سازی می کند و رفتارهای همدلانه و همکاری محور را به دانش آموزان منتقل می سازد و این انتقال نسلی به جامعه کمک می کند تا با اتکاء به نسل آینده، آمادگی بیشتری برای مواجهه با چالشها و بحرانها داشته باشد.