نقد نقد "ایدئولوژیک بودن تربیت در جمهوری اسلامی ایران" 

نقد نقد "ایدئولوژیک بودن تربیت در جمهوری اسلامی ایران" 

    در هفته چهارم جنگ رمضان هستیم و دیدیم که اندیشه «مقاومت‌محور» و «توحید اجتماعی» و «اسلام انقلابی» شهید امام خامنه ای نیروی نظامی و نیروی اجتماعی ایران را به قدرتی جدید در تحولات منطقه ای و جهانی تبدیل کرده است. ترامپ با تزویر و دروغ به دنبال خارج کردن ارتش خود از این پاتلاق و نجات اسرائیل است اما توان آنرا ندارد. 
    
 تا چندی پیش، جریانی خاص مبتنی بر ابتنائات سکولاریستی بر ایدئولوژی¬زدای از آموزش و پرورش تاکید داشت و خواستار حذف فرهنگ جهاد و مقاومت و شهادت از تربیت رسمی بود. 
    به اشکال «ایدئولوژیک بودن تربیت در جمهوری اسلامی ایران» شش پاسخ می دهیم: 

-    پاسخ اول. واژه ایدئولوژی دستکم دارای سه معنای مثبت، منفی و خنثی است و اشکال-کنندگان معنای واحدی از «تربیت ایدئولوژیک» اراده نمی¬کنند؛ زیرا «تربیت در جمهوری اسلامی ایران» را ایدئولوژیک (بمعنای منفی) می¬خوانند؛ اما تربیت در حکومت پهلوی و یا تربیت لیبرال و سکولار که بر ایدئولوژی مدرن استوار است را ایدئولوژیک نمی¬خوانند و یا معنای مثبت از ایدئولوژی حکومت پهلوی (مانند ایدئولوژی باستان¬گرا، ملی¬گرا و مدرن) اراده می¬کنند.
 
-    پاسخ دوم: شواهد و دیدگاه¬هایی وجود دارد که ایدئولوژی در ادبیات تخصصی فلسفه تربیت و فلسفه برنامه درسی نه تنها معنای منفی ندارد؛ بلکه از معنایی مثبت و یا دستکم خنثی برخوردار است و اساساً تربیت رسمی و برنامه درسی آن، ماهیتاً ایدئولوژیک و مبتنی بر ارزشهای غالب جامعه است. 

-    پاسخ سوم از باب پاسخ نقضی، این است که تربیت لیبرال و سکولار نیز «تربیتی ایدئولوژیک» است؛ خواه به معنای مثبت (به معنای اتکای این تربیت و برنامه درسی بر ایدئولوژی لیبرال) و چه به معنای منفی (از منظر فیلسوفان پست¬مدرن و طرفداران رویکردهای انتقادی و نومارکسیستی). 

-    پاسخ چهارم با توجه به تذبذب و تبعیض در کاربست واژه «تربیت ایدئولوژیک» از سوی اشکال¬کنندگان می گوید عنوان «تربیت ایدئولوژیک» نه عنوانی اصیل، بلکه عنوانِ مُشیر است و درواقع ایراد نه به وابستگی تربیت به ایدئولوژی جمهوری اسلامی/انقلاب اسلامی، بلکه ایراد به ابتناء این تربیت به اسلام است؛ اما به دلیل محافظه¬کاری از عنوان «تربیت ایدئولوژیک» بهره می¬جویند. پس این مدعا، مدعایی سکولاریستی است که مبنائاً مخدوش است و تربیت دینی/اسلامی ترکیبی سازوار است.
 
-    پاسخ پنجم اینکه اگر اشکال¬کنندگان ایدئولوژیک بودن را «ذاتیِ تربیت» بدانند، ممکن است این عنوان را مُشیرِ به برخی آسیب¬ها که تربیت را به شبه¬تربیت تبدیل می¬نمایند، اشاره کنند و درواقع به آسیب¬هایی چون تلقین اشاره نمایند. در پاسخ باید گفت که طبق تحقیقات مفصل راقم این سطور، اولاً تلقین معانی متعددی دارد و مدعای تلقینی بودن تربیت دینی/اسلامی، مدعایی است با اغتشاش مفهومی بسیار؛ ثانیاً تلقینِ مذموم (به معنای آموزش غیراستدلالی و تحمیلی) هیچ اختصاصی به تربیت دینی/اسلامی ندارد و منتقدان از حضور این روش در تربیت اخلاقی و تربیت سیاسی و نیز تربیت لیبرال هم سخن گفته¬اند؛ ثالثاً تلقینِ مذموم در نظریه تربیت اسلامی در مواردی حرام است و آموزش استدلالی در تربیت دینی در مواردی واجب است. در نتیجه اشکالِ تلقینی بودنِ «تربیت در جمهوری اسلامی ایران» وارد نیست. 

-    در پاسخ ششم به ایرادِ «حکومتی شدن تربیت» پاسخ می دهیم. خطر انحصارگرایی و تمامیت¬خواهی در تربیت رسمی  و استفاده ابزاری، استثماری و استعماری از تربیت، همانطور که در حکومتهای دینی وجود دارد به همان میزان و یا بصورت شدیدتر -به دلیل تقلیل اخلاق، شریعت و حقوق به قانون- در حکومت¬های سکولار و لیبرال نیز وجود دارد و همدلانه از همه تربیت¬پژوهان باید درخواست نمود تا با نقدهای اصلاحی و دلسوزانه خود، تربیت رسمی و حکمرانی تربیت در جمهوری اسلامی ایران را نقادی نمایند.

     سیدنقی موسوی، 050108 (روز بیست و نهم جنگ رمضان)

کانال و سایت سیدنقی موسوی  
 @seyednaghimousavi_2 
http://seyednaghimousavi.ir/