فرازهایی فراتر از اراده ی نظامی در برابر تهاجم و اشغال ایران
محمد مدرسی، مدرس دانشگاه فرهنگیان خوزستان
ایران، مهد تمدنی کهن و دیرینه، همواره در معرض تهدیدها و یورشهای بیگانگان بوده است. اما آنچه در گذر این چالشها، سپری استوارتر از توان رزمی، در برابر گزندها صف کشیده، لایههایی بس عمیقتر از پایداری است که در تار و پود جامعه و فرهنگ این دیار تنیده شده است. این یادداشت بر آن است تا سیمایی از این عوامل غیرنظامی بنمایاند که در بزنگاههای حساس، نقشی تعیینکننده در سدّ راه مهاجمان و نگهداری از استقلال ایران ایفا میکنند.
۱. جغرافیا و موانع طبیعی
دژهای استوار سرزمین موقعیت جغرافیایی پهناور ایران، موهبتی سترگ است. رشتهکوههای البرز و زاگرس، پهنهی آبی و سواحل جنوب از مکران در شمال اقیانوس هند تا دهانه اروند در شمال خلیج فارس ، همواره ایستگاهی بازدارنده در برابر پیشروی نیروهای متجاوز بودهاند.این عوارض طبیعی، نه تنها خود استحکاماتی بیبدیل به شمار میآیند، بلکه بر شیوهی نبرد و لجستیک دشمن نیز اثر نهاده، از سرعت و سهولت تهاجم میکاهند.به اذعان نشریه آمریکایی فارن پالیسی که عمدتا رویکردی تحلیلی ، نخبگانی دارد؛برتری بزرگ ایران در جنگ، "جغرافیاست" که آن را به یک " دژ" تبدیل کرده است.این عوامل طبیعی خاکریز مهمی است که حرکت نیروهای مهاجم را محدود می کنند و طمع متخاصمان به مرزهای ایران از جمله جزایر ایرانی خارک،قشم و تنگه هرمز که اهمیت ژئواستراتژیک و ژئواکونومیک فراوانی دارند را به شدت با مشکل مواجه می کند.اگر چه امروزه با وجود رشد تکنولوژی و هوش مصنوعی ،جنگ های کلاسیک زمینی به فضا و سایبر ارتقا یافتند اما وسعت سرزمینی و موانع طبیعی برای مهاجمان مشکل ساز بوده و خواهد بود.
۲. غیرت ملی و بیزاری از بیگانگان
حسّ تعلق به هویتی کهن این سرزمین باستانی، یکی از قویترین انگیزههای پاسداری در برابر بیگانگان بوده است. تاریخ ایران، گواه است بر استقامت مردمانش، که با وجود برتری آشکار دشمنان ، با تکیه بر غیرت ملی و روح وطندوستی، در برابر اشغالگران ایستادگی ورزیدهاند. این خصلت، که با بیزاری ذاتی از سلطهی بیگانگان آمیخته است، خودجوش و در اقشار گوناگون جامعه، مقاومت را سازمان بخشیده و به پیش میبرد.باید گفت با وجود اینکه در طول تاریخ طولانی کشور ایران؛ مستعمره کشور خاصی نبوده و به طور کامل به اشغال بیگانه ای در نیامده اما به شدت بیگانه ستیزند و هیچ بیگانه ای را بر نمی تابند.
۳. مکتب تشیع و شور شهادت
یکی از عمیقترین ریشهی پایداری ایران، در باورهای دینی بهویژه در مکتب تشیع، تجلی یافته است. مفهوم شهادت، که از مکتب عاشورا الهام گرفته، نه تنها ارزشی متعالی، بلکه استراتژی مقاومت است که الهامبخش مبارزه های بسیاری بوده است. این باور، هراس از مرگ را در دل بسیاری از ایرانیان و مدافعان به نسیان سپرده و آنان را به فداکاری در راه وطن و آرمانهایشان برمیانگیزد.
لازم است یادآوری شود اهمیت این لایههای دفاعی، از دیدگاه تحلیلگران و استراتژیستهای بینالمللی نیز پوشیده نمانده است. برژینسکی، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، پس از حادثهی یازده سپتامبر، در سخنانی به حاکمان آمریکا توصیه کرد که «حس ملیگرایی و مذهب شیعه، دو ترکیبی هستند که در بزنگاه به نفع ایران عمل میکنند». این دیدگاه، گواه آن است که حتی خارجی ها نیز به قدرت این عوامل فرهنگی و هویتی در بازدارندگی و مقاومت اذعان دارند.
حاصل سخن: درک توان دفاعی ایران، بدون لحاظ عوامل طبیعی و ژئو پولتیک و عوامل ریشهدار فرهنگی، ملی و مذهبی، ناقص و نارسا خواهد بود. این عوامل، در کنار توانمندیهای نظامی، مجموعهای یکپارچه و قدرتمند را پدید میآورند که ایران را در برابر هرگونه تجاوز و اشغال، مقاوم و استوار نگاه میدارد. این یادداشت بر همین ابعاد غیرنظامی انگشت نهاد تا نشان دهد که قدرت راستین یک ملت، تنها در توان نظامی خلاصه نمیشود، بلکه در روح، باور و هویت جمعی آن نهفته است . ترکیب عوامل یاد شده در بستر تمدن ایران هر گونه تجاوز به تمامیت ارضی موجب سرافکندگی و به باتلاقی برای متخاصمان تبدیل خواهد شد.
در پایان باید گفت: همواره بسیاری بر ایران تاختند، آمدند و رفتند اما ایران ققنوس وار از خاکستر خویش سر بر آورد و استوار ماند. با بیتی از سیف فرغانی شاعر دوره تهاجم مغولان به ایران پایان خواهم داد.
آن کس که اسب داشت غبارش فرو نشست
گَرد سُم خَران شما نیز بگذرد