شهروند مسئول کسی است که حتی در دشوارترین روزها، تلاش می کند سهمی هرچند کوچک در بهتر شدن حال جامعه داشته باشد
محمد شفیعی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان لرستان
خدای متعال در قرآن کریم میفرماید: «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى» (در کارهای نیک و پرهیزگاری با یکدیگر همکاری کنید) ـ سوره مائده، آیه ۲
زندگی ملت ها نیز همچون زندگی انسانهاست؛ روزهایی دارد آرام و روشن، و روزهایی که سایه نگرانی و سختی بر آسمان آن مینشیند. در روزهای آرام، همه چیز عادی میگذرد و کمتر کسی به معنای واقعی همدلی و همراهی میاندیشد؛ اما هنگامی که دشواریها از راه میرسند، آنگاه است که ارزش حضور انسانهای مسئول در کنار یکدیگر آشکار میشود.
در چنین روزهایی جامعه بیش از هر چیز به شهروندانی نیاز دارد که آرامش را حفظ کنند و امید را زنده نگه دارند. جامعه تنها از خیابانها و ساختمانها ساخته نشده است؛ از دلهایی ساخته شده که اگر به هم نزدیک باشند، میتوانند سنگینترین روزها را نیز پشت سر بگذارند. هر رفتار انسانی در چنین زمانهایی میتواند بار اندوهی را از دوش دیگری بردارد یا بر نگرانیها بیفزاید.
شهروند مسئول کسی است که میداند حضور او در جامعه بیاثر نیست. او در میان هیاهوی نگرانیها، چراغ امید را خاموش نمیکند. در سخن گفتن، در رفتار کردن و حتی در شیوه نگاه کردن به آینده، تلاش میکند آرامش را پاس بدارد. او میکوشد سهمی هرچند کوچک در بهتر شدن حال اطرافیان خود داشته باشد؛ سهمی که شاید در نگاه نخست ناچیز به نظر برسد، اما در کنار رفتارهای مشابه دیگران، نیرویی بزرگ میسازد.
گاهی این مسئولیت در سادهترین رفتارها معنا پیدا میکند؛ در کلامی دلگرمکننده، در دستی که برای کمک دراز میشود، در پرهیز از سخنی که میتواند دلها را نگرانتر کند، و در تلاشی صادقانه برای حفظ همدلی و اعتماد. همین رفتارهای کوچکاند که آرامآرام به جویباری از مهربانی تبدیل میشوند و در نهایت رودخانهای از اعتماد و همراهی در جامعه جاری میکنند.
تجربه تاریخ نیز نشان داده است که ملتها زمانی توانستهاند از روزهای دشوار عبور کنند که مردمشان در کنار یکدیگر ایستادهاند. قدرت واقعی یک جامعه تنها در امکانات و منابع آن خلاصه نمیشود؛ بلکه در دلهایی نهفته است که در سختیها از یکدیگر فاصله نمیگیرند و در امیدی که در میان مردم زنده میماند.
شاید به همین دلیل است که قرآن کریم انسانها را به همکاری در مسیر نیکی فرا میخواند؛ زیرا جامعهای که در آن مردم دست یکدیگر را میگیرند، جامعهای زنده و امیدوار است. در چنین جامعهای، دشواریها پایان راه نیستند؛ بلکه فرصتی میشوند برای آنکه پیوندهای انسانی عمیقتر و استوارتر شوند.
و سرانجام، آنچه از دل این روزهای سخت باقی میماند، تنها خاطره بحرانها نیست؛ بلکه یاد دستهایی است که رها نشدند، دلهایی که کنار هم ایستادند و امیدی که خاموش نشد. همین رفتارهای مسئولانه است که فردای یک جامعه را میسازد و سرمایهای تازه از اعتماد و همبستگی برای آینده به جا میگذارد.