[[{"content_id":291904,"content_number":0,"portal_id":2,"lang_id":"fa","content_title":"فلسفه تربیت معلم: ضرورتی بنیادین برای دانشگاه فرهنگیان در تراز انقلاب اسلامی ","content_rtitr":"","content_short_title":"","content_summary":"","content_summary_fill":0,"content_body":"نظام تربیت معلم، به عنوان ستون فقرات هر جامعهٔ آموزشی، نیازمندِ داشتنِ یک فلسفهٔ روشن و مدون است. دانشگاه فرهنگیان، که ماموریتِ حاکمیتی، تمدن‌سازی و تربیت دانشجو-معلمان در ترازِ انقلاب اسلامی را بر عهده دارد، بیش از هر نهادِ دیگری به تبعیت از یک فلسفهٔ منسجم و سازگار با مبانیِ اسلامی و ایرانی نیاز دارد. فلسفهٔ تربیت (Philosophy of Education)، به مثابهِ چارچوبِ نظریِ راهنمای عملِ تربیتی، نقشِ بسزایی در سامان‌دهیِ جریانِ تربیت در جامعه ایفا می‌کند و از سوی سیاست‌گذاران، مدیران و برنامه‌ریزان، موردِ وفاقِ نسبی قرار گرفته است. این فلسفه، که محصولِ تلاشِ عقلانیِ متفکران، فیلسوفان، معلمانِ فکور و موسساتِ تربیتیِ شاخص است، به دنبالِ پاسخگویی به پرسش‌های بنیادینِ «چیستی، چرایی و چگونگیِ تربیت» است و ساحت‌های اصلیِ تربیت را برای طراحیِ برنامه‌هایِ عملیاتی، مشخص می‌سازد.\r\n\r\n \r\n\r\nدر این میان، تربیت معلم به تدوینِ ریشه‌ای و بنیادینِ پاسخ به مبانیِ نظری و چیستی و چراییِ تربیتِ معلم نیاز دارد. علتِ تربیتِ چنین انسانی به عنوانِ معلم، همان «فلسفهٔ تربیت معلم» است که در مجموع، به شرحِ دلایل و حکمتِ این فرایند می‌پردازد. انتظار از نظامِ تربیتِ معلم، پرورشِ دانشجو-معلمانی در ترازِ جمهوریِ اسلامی ایران است؛ تربیتی که فرایندی تعاملی، زمینه‌سازِ تکوین و تعالیِ پیوستهٔ هویتِ حرفه‌ایِ معلمان (شاملِ اخلاق و تعهدِ حرفه‌ای، دانشِ تخصصی، دانش و نگرشِ تربیتی، و مهارتِ تربیتی) بر اساسِ نظامِ معیارِ اسلامی است. فلسفهٔ تربیتِ معلم، با پرسش‌هایی بنیادین در موردِ چیستی و چراییِ این امر روبروست.\r\n\r\n \r\n\r\nبا وجودِ اهمیتِ حیاتیِ فلسفهٔ تربیتِ معلم، مروری بر اسنادِ بالادستیِ مرتبط با تربیتِ معلم در ایران، از جمله «سندِ تحولِ بنیادینِ آموزش و پرورش»، «اساسنامهٔ دانشگاهِ فرهنگیان»، «طراحیِ کلان (معماری) برنامهٔ درسیِ تربیتِ معلم»، «سرفصل‌هایِ مصوبِ برنامهٔ درسی در دانشگاهِ فرهنگیان» و «برنامهٔ راهبردیِ دانشگاهِ فرهنگیان در افقِ چشم‌انداز 1404»، نشان می‌دهد که «میزانِ بسنده و شایستهٔ توجه به فلسفهٔ تربیتِ معلم» همچنان موردِ تردید است. این اسناد عمدتاً بر جایگاه، رسالت و اهدافِ تربیتِ معلم در تأمینِ نیرویِ انسانی تمرکز دارند، اما به این پرسشِ اساسی که «چگونه این معلم تربیت شود؟» و با چه ملاک‌ها، صلاحیت‌ها و شایستگی‌هایی باید به تربیتِ او پرداخت، کمتر پرداخته‌اند.\r\n\r\n \r\n\r\nبررسیِ وضعیتِ گذشته و حالِ تربیتِ معلم در ایران حاکی از آن است که این نظام، همگام با تغییراتِ سیاسیِ کشور، دچارِ تحولاتِ متعددی شده است. با وجودِ تدوین و تصویبِ اسنادِ تحولی، انتظار می‌رود که فلسفهٔ تربیتِ معلم نیز مطابق با آن‌ها تهیه، تدوین و اجرا شود. متأسفانه، علی‌رغمِ گذشتِ بیش از یک قرن از تاریخِ تربیتِ معلم در ایران و فراز و فرودهایِ بسیار، هنوز سندِ معتبری که به صورتِ ریشه‌ای به فلسفهٔ تربیتِ معلم بپردازد، تدوین نشده است. این مسئله، از ارزش و حساسیتِ موضوعِ فلسفهٔ تربیتِ معلم، دور مانده و مبنایِ فلسفیِ مشخصی که با مختصاتِ فرهنگی و انتظاراتِ جامعه از نظامِ آموزشی سنخیت داشته باشد، وجود ندارد.\r\n\r\n \r\n\r\nتدوینِ فلسفهٔ تربیتِ معلم می‌تواند با نمایشِ موفقیت‌ها و ناکامی‌هایِ احتمالیِ نظامِ آموزش و پرورش، افق‌هایِ روشنی را پیشِ رویِ سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان و آموزشگران باز کند و از آزمون و خطا در برنامه‌ریزیِ تربیتِ معلمِ حرفه‌ای جلوگیری نماید. چنانچه مسئلهٔ فلسفهٔ تربیتِ معلم به درستی تبیین شود و تحلیلی عمیق و دقیق از آن ارائه گردد، نقشهٔ راهِ تربیتِ دانشجو-معلمان در ترازِ انقلابِ اسلامی بسیار هموارتر خواهد شد. رهبر معظم انقلاب نیز بر این باورند که «آموزش و پرورش کنونیِ کشور ما، ساخته و پرداختهٔ فلسفهٔ ما نیست» (مقام معظم رهبری، 3\/5\/1386). ایشان تأکید دارند که باید فلسفهٔ آموزش و پرورشِ اسلامی واضح باشد تا بر اساسِ آن، افقِ آینده و مسیرِ حرکتِ آموزش و پرورشِ کشور روشن شود و برنامه‌ریزی‌هایِ لازم صورت گیرد (همان، 12\/2\/1385). بنابراین، دستیابی به فلسفهٔ تربیتِ معلم در جمهوریِ اسلامی ایران، نیازمندِ نقشه‌راهی است که در اسنادِ بالادستی، به‌ویژه «سندِ تحولِ بنیادینِ آموزش و پرورش» و «اساسنامهٔ دانشگاهِ فرهنگیان» (به عنوانِ دانشگاهی ماموریت‌گرا، تمدن‌ساز و تربیت‌محور) تدارک دیده شده است.\r\n\r\n \r\n\r\nعلی صحبت لو: استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید بهشتی زنجان. \r\n","content_html":"

نظام تربیت معلم، به عنوان ستون فقرات هر جامعهٔ آموزشی، نیازمندِ داشتنِ یک فلسفهٔ روشن و مدون است. دانشگاه فرهنگیان، که ماموریتِ حاکمیتی، تمدن‌سازی و تربیت دانشجو-معلمان در ترازِ انقلاب اسلامی را بر عهده دارد، بیش از هر نهادِ دیگری به تبعیت از یک فلسفهٔ منسجم و سازگار با مبانیِ اسلامی و ایرانی نیاز دارد. فلسفهٔ تربیت (Philosophy of Education)<\/span>، به مثابهِ چارچوبِ نظریِ راهنمای عملِ تربیتی، نقشِ بسزایی در سامان‌دهیِ جریانِ تربیت در جامعه ایفا می‌کند و از سوی سیاست‌گذاران، مدیران و برنامه‌ریزان، موردِ وفاقِ نسبی قرار گرفته است. این فلسفه، که محصولِ تلاشِ عقلانیِ متفکران، فیلسوفان، معلمانِ فکور و موسساتِ تربیتیِ شاخص است، به دنبالِ پاسخگویی به پرسش‌های بنیادینِ «چیستی، چرایی و چگونگیِ تربیت» است و ساحت‌های اصلیِ تربیت را برای طراحیِ برنامه‌هایِ عملیاتی، مشخص می‌سازد.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

در این میان، تربیت معلم به تدوینِ ریشه‌ای و بنیادینِ پاسخ به مبانیِ نظری و چیستی و چراییِ تربیتِ معلم نیاز دارد. علتِ تربیتِ چنین انسانی به عنوانِ معلم، همان «فلسفهٔ تربیت معلم» است که در مجموع، به شرحِ دلایل و حکمتِ این فرایند می‌پردازد. انتظار از نظامِ تربیتِ معلم، پرورشِ دانشجو-معلمانی در ترازِ جمهوریِ اسلامی ایران است؛ تربیتی که فرایندی تعاملی، زمینه‌سازِ تکوین و تعالیِ پیوستهٔ هویتِ حرفه‌ایِ معلمان (شاملِ اخلاق و تعهدِ حرفه‌ای، دانشِ تخصصی، دانش و نگرشِ تربیتی، و مهارتِ تربیتی) بر اساسِ نظامِ معیارِ اسلامی است. فلسفهٔ تربیتِ معلم، با پرسش‌هایی بنیادین در موردِ چیستی و چراییِ این امر روبروست.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

با وجودِ اهمیتِ حیاتیِ فلسفهٔ تربیتِ معلم، مروری بر اسنادِ بالادستیِ مرتبط با تربیتِ معلم در ایران، از جمله «سندِ تحولِ بنیادینِ آموزش و پرورش»، «اساسنامهٔ دانشگاهِ فرهنگیان»، «طراحیِ کلان (معماری) برنامهٔ درسیِ تربیتِ معلم»، «سرفصل‌هایِ مصوبِ برنامهٔ درسی در دانشگاهِ فرهنگیان» و «برنامهٔ راهبردیِ دانشگاهِ فرهنگیان در افقِ چشم‌انداز 1404»، نشان می‌دهد که «میزانِ بسنده و شایستهٔ توجه به فلسفهٔ تربیتِ معلم» همچنان موردِ تردید است. این اسناد عمدتاً بر جایگاه، رسالت و اهدافِ تربیتِ معلم در تأمینِ نیرویِ انسانی تمرکز دارند، اما به این پرسشِ اساسی که «چگونه این معلم تربیت شود؟» و با چه ملاک‌ها، صلاحیت‌ها و شایستگی‌هایی باید به تربیتِ او پرداخت، کمتر پرداخته‌اند.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

بررسیِ وضعیتِ گذشته و حالِ تربیتِ معلم در ایران حاکی از آن است که این نظام، همگام با تغییراتِ سیاسیِ کشور، دچارِ تحولاتِ متعددی شده است. با وجودِ تدوین و تصویبِ اسنادِ تحولی، انتظار می‌رود که فلسفهٔ تربیتِ معلم نیز مطابق با آن‌ها تهیه، تدوین و اجرا شود. متأسفانه، علی‌رغمِ گذشتِ بیش از یک قرن از تاریخِ تربیتِ معلم در ایران و فراز و فرودهایِ بسیار، هنوز سندِ معتبری که به صورتِ ریشه‌ای به فلسفهٔ تربیتِ معلم بپردازد، تدوین نشده است. این مسئله، از ارزش و حساسیتِ موضوعِ فلسفهٔ تربیتِ معلم، دور مانده و مبنایِ فلسفیِ مشخصی که با مختصاتِ فرهنگی و انتظاراتِ جامعه از نظامِ آموزشی سنخیت داشته باشد، وجود ندارد.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

تدوینِ فلسفهٔ تربیتِ معلم می‌تواند با نمایشِ موفقیت‌ها و ناکامی‌هایِ احتمالیِ نظامِ آموزش و پرورش، افق‌هایِ روشنی را پیشِ رویِ سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان و آموزشگران باز کند و از آزمون و خطا در برنامه‌ریزیِ تربیتِ معلمِ حرفه‌ای جلوگیری نماید. چنانچه مسئلهٔ فلسفهٔ تربیتِ معلم به درستی تبیین شود و تحلیلی عمیق و دقیق از آن ارائه گردد، نقشهٔ راهِ تربیتِ دانشجو-معلمان در ترازِ انقلابِ اسلامی بسیار هموارتر خواهد شد. رهبر معظم انقلاب نیز بر این باورند که «آموزش و پرورش کنونیِ کشور ما، ساخته و پرداختهٔ فلسفهٔ ما نیست» (مقام معظم رهبری، 3\/5\/1386). ایشان تأکید دارند که باید فلسفهٔ آموزش و پرورشِ اسلامی واضح باشد تا بر اساسِ آن، افقِ آینده و مسیرِ حرکتِ آموزش و پرورشِ کشور روشن شود و برنامه‌ریزی‌هایِ لازم صورت گیرد (همان، 12\/2\/1385). بنابراین، دستیابی به فلسفهٔ تربیتِ معلم در جمهوریِ اسلامی ایران، نیازمندِ نقشه‌راهی است که در اسنادِ بالادستی، به‌ویژه «سندِ تحولِ بنیادینِ آموزش و پرورش» و «اساسنامهٔ دانشگاهِ فرهنگیان» (به عنوانِ دانشگاهی ماموریت‌گرا، تمدن‌ساز و تربیت‌محور) تدارک دیده شده است.<\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

علی صحبت لو: استادیار گروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، پردیس شهید بهشتی زنجان. <\/span><\/span><\/span><\/p>\r\n","content_source":"","content_url":"","content_date_start":"2026-01-20 08:52:16","content_date_event":"2026-01-20 08:52:16","content_date_event_start":null,"content_date_event_end":null,"content_show_title_slider":1,"content_date_last_edit":"2026-02-10 12:54:04","content_date_register":"2026-01-20 08:54:58","content_columns":0,"content_show_img":1,"content_show_details":0,"content_show_related_img":0,"content_show_slider":1,"content_comment":1,"content_score":0,"tag_id":0,"score_average":null,"score_count":null,"score_date_last":null,"uid":1000843,"eid":1000830,"attach_title":null,"attaches":[{"sizes":{"150":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png","300":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png","400":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png","600":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png","900":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png","1200":".\/file\/2\/attach\/197001\/attach.png"}}]}]]