تأکید بر تحول در آموزش ابتدایی؛ از بازی‌وارسازی بومی تا یادگیری عمیق و هوشمند
به گزارش روابط عمومی دانشگاه فرهنگیان استان همدان، هفتمین همایش ملی «دانش آموزش محتوا (PCK) در آموزش ابتدایی» با حضور جمعی از مسئولان دانشگاهی، استادان، پژوهشگران، معلمان و دانشجومعلمان از سراسر کشور در سالن همایش‌های دانشگاه بوعلی‌سینا برگزار شد.
بازی‌وارسازی آموزش باید در خدمت اهداف تربیتی و یادگیری معنادار باشد
معاون پژوهش و فناوری سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان در این همایش با تبیین مبانی نظری و تربیتی بازی‌وارسازی، بر ضرورت استفاده هدفمند از عناصر بازی در آموزش و پرهیز از تقلیل فرایند یادگیری به سرگرمی و رقابت تأکید کرد.
سید نقی موسوی با اشاره به نقش بنیادین بازی در رشد و تربیت کودکان اظهار کرد: بازی پدیده‌ای هدفمند، ساختارمند و دارای کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و تربیتی است که می‌تواند در شکوفایی استعدادها، پرورش توانمندی‌های فردی و اجتماعی و شکل‌گیری ارزش‌های کودکان نقش مؤثری ایفا کند.
وی با تشریح مفهوم بازی‌وارسازی در محیط‌های آموزشی افزود: در این رویکرد، عناصر و سازوکارهایی همچون امتیازدهی، طراحی مراحل پیشرفت، ایجاد چالش‌های آموزشی و ارائه بازخورد سریع به فعالیت‌های یادگیری افزوده می‌شوند تا انگیزه، مشارکت و پویایی دانش‌آموزان در فرایند آموزش افزایش یابد.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان تصریح کرد: بازی‌وارسازی به معنای تبدیل آموزش به سرگرمی یا محدودکردن یادگیری به کسب امتیاز و رقابت نیست؛ بلکه استفاده از عناصر بازی زمانی ارزشمند خواهد بود که در خدمت اهداف آموزشی و تربیتی قرار گیرد و زمینه تحقق یادگیری عمیق و اثربخش را فراهم کند.
موسوی با اشاره به ظرفیت‌های شناختی و انگیزشی بازی‌وارسازی خاطرنشان کرد: بهره‌گیری اصولی از این رویکرد می‌تواند با تقویت احساس شایستگی، خودمختاری، تعامل اجتماعی و مشارکت فعال، به افزایش انگیزه یادگیری و رشد مهارت‌های شناختی دانش‌آموزان کمک کند.
وی همچنین با تبیین جایگاه بازی در فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی گفت: بازی با نیازهای فطری، روانی و رشدی کودک پیوندی عمیق دارد و می‌تواند بستری برای آزادی هدایت‌شده، تجربه‌اندوزی و پرورش استعدادهای او باشد؛ ازاین‌رو، پیوند هدفمند بازی و آموزش باید در طراحی برنامه‌های تربیتی دوره ابتدایی مورد توجه قرار گیرد.
موسوی در ادامه، بومی‌سازی الگوهای بازی‌وارسازی را از ضرورت‌های نظام آموزشی کشور برشمرد و افزود: استفاده از تجربه‌های موفق جهانی باید با درنظرگرفتن اقتضائات فرهنگی، اجتماعی و تربیتی جامعه صورت گیرد و ظرفیت ارزشمند بازی‌های بومی و محلی نیز در طراحی فعالیت‌های یادگیری مورد بهره‌برداری قرار گیرد.
تحول آموزشی از بازنگری در شیوه‌های تربیت معلم آغاز می‌شود
رئیس دانشگاه فرهنگیان استان همدان نیز در این همایش با تأکید بر نقش راهبردی دانشگاه فرهنگیان در تحول نظام تعلیم و تربیت، بازنگری در روش‌های آموزشی و تقویت توانمندی‌های حرفه‌ای دانشجومعلمان را از پیش‌نیازهای تحقق تحول در مدارس دانست.
علی نجفی ضمن قدردانی از تلاش‌های اعضای کمیته‌های علمی و اجرایی، استادان، پژوهشگران و دانشجومعلمان در برگزاری این رویداد اظهار کرد: تحقق تحول در نظام آموزشی نیازمند فراهم‌سازی زیرساخت‌ها، ابزارها و الزامات علمی و اجرایی است و باید میزان آمادگی نظام تربیت معلم برای پذیرش و اجرای تغییرات مورد ارزیابی قرار گیرد.
وی افزود: برای دستیابی به تحول واقعی و پایدار، ضروری است در روش‌ها، ابزارها و شیوه‌هایی که در دانشگاه فرهنگیان به دانشجومعلمان آموزش داده می‌شود، بازاندیشی کنیم؛ زیرا دانشجومعلمان امروز، معلمان آینده مدارس هستند و آموخته‌های آنان به‌طور مستقیم بر کیفیت آموزش نسل‌های آینده تأثیر خواهد گذاشت.
رئیس دانشگاه فرهنگیان همدان با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و انسانی کشور خاطرنشان کرد: استفاده از تجربه‌های موفق کشورهای پیشرو در حوزه آموزش ارزشمند است، اما نباید از توانمندی‌های علمی، تخصصی و تجربی موجود در دانشگاه فرهنگیان و سایر مراکز علمی کشور غافل شد.
نجفی، روزآمدسازی دانش حرفه‌ای معلمان، توجه به اخلاق معلمی، احترام به شخصیت دانش‌آموز و شناخت تحولات فناورانه را از مؤلفه‌های اساسی ارتقای کیفیت آموزش برشمرد و تصریح کرد: استادان و معلمان باید همگام با پیشرفت‌های علمی و فناوری حرکت کنند و توانایی پاسخگویی به نیازهای متنوع و نوظهور دانش‌آموزان را داشته باشند.
وی ابراز امیدواری کرد دستاوردهای علمی این همایش بتواند زمینه توسعه دانش تخصصی معلمان، تقویت رویکردهای نوین تدریس و ارتقای کیفیت یاددهی و یادگیری در دوره ابتدایی را فراهم کند.
کلاس درس، کانون اصلی تحقق تحول در نظام تعلیم و تربیت است
استادتمام برنامه‌ریزی درسی دانشگاه بوعلی‌سینا نیز در این رویداد علمی با تأکید بر ضرورت عبور از آموزش حافظه‌محور، رسالت آموزش ابتدایی را فراتر از انتقال اطلاعات دانست و بر اهمیت پرورش تفکر، پرسشگری، مهارت‌آموزی و شکل‌گیری شخصیت دانش‌آموزان تأکید کرد.
محمدرضا یوسف‌زاده چوسری با تشریح مفهوم دانش آموزش محتوا اظهار کرد: معلم اثربخش باید علاوه بر تسلط بر محتوای تخصصی درس، از دانش و مهارت لازم برای انتخاب روش‌های مناسب تدریس، انتقال مفاهیم و ایجاد موقعیت‌های یادگیری متناسب با ویژگی‌های دانش‌آموزان برخوردار باشد.
وی افزود: پیوند دانش محتوایی و دانش پداگوژیک، زمینه‌ساز انتخاب راهبردهای آموزشی مؤثر است و می‌تواند کیفیت فرایند یاددهی و یادگیری را به‌طور چشمگیری ارتقا دهد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه یادگیری زمانی ارزشمند است که دانش‌آموز بتواند آموخته‌های خود را در موقعیت‌های واقعی زندگی به کار گیرد، خاطرنشان کرد: نظام آموزشی باید به‌گونه‌ای طراحی شود که پاسخگوی نیازهای دانش‌آموزان، معلمان، خانواده‌ها و جامعه باشد و یادگیری عمیق، کاربردی و ماندگار را جایگزین آموزش سطحی کند.
یوسف‌زاده چوسری، کلاس درس را کانون اصلی تحقق اهداف تعلیم و تربیت دانست و تصریح کرد: سیاست‌ها، اسناد و برنامه‌های آموزشی زمانی اثربخش خواهند بود که در محیط واقعی کلاس درس به مرحله اجرا برسند. معلم، دانش‌آموز و محتوای آموزشی سه عنصر اساسی این محیط هستند و کیفیت تعامل میان آن‌ها، نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت فرایند آموزش دارد.
وی با تأکید بر ضرورت تنوع‌بخشی به روش‌های تدریس گفت: استفاده از فعالیت‌های اکتشافی، تجربه‌های عملی، ابزارهای دیداری و شنیداری، روش‌های هنری و فعالیت‌های گروهی می‌تواند به درک عمیق‌تر مفاهیم، افزایش مشارکت دانش‌آموزان و ماندگاری یادگیری کمک کند.
این استادتمام برنامه‌ریزی درسی، توسعه رویکرد پژوهش‌محور در تدریس را از دیگر الزامات تحول آموزشی برشمرد و افزود: معلمان باید توانایی شناسایی مسائل و چالش‌های کلاس درس، تحلیل موقعیت‌های آموزشی و ارزیابی راهکارهای بهبود یادگیری را در خود تقویت کنند.
وی همچنین بر اهمیت دانش اخلاقی معلمان تأکید کرد و گفت: صداقت، مسئولیت‌پذیری، انصاف و احترام به شخصیت دانش‌آموزان، در کنار دانش تخصصی و مهارت‌های حرفه‌ای، از مؤلفه‌های بنیادین کیفیت روابط تربیتی و آموزشی به شمار می‌روند.
یوسف‌زاده چوسری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به گسترش فناوری‌های نوین و نقش روزافزون هوش مصنوعی در آموزش، بر ضرورت شناخت فرصت‌ها و ظرفیت‌های این فناوری و بهره‌گیری آگاهانه و مسئولانه از آن در محیط‌های یادگیری تأکید کرد.
وی در پایان، بازنگری مستمر در شیوه‌های آموزشی، توانمندسازی حرفه‌ای معلمان و تقویت پیوند میان دانش تخصصی و دانش تدریس را از ضرورت‌های دستیابی به نظام تعلیم و تربیت پویا و اثربخش دانست.
ارسال ۴۴۸ مقاله علمی و مشارکت حدود ۹۰۰ نفر در همایش
دبیر اجرایی هفتمین همایش ملی دانش آموزش محتوا در آموزش ابتدایی نیز با ارائه گزارشی از روند برنامه‌ریزی و برگزاری این رویداد، از استقبال گسترده جامعه علمی و فرهنگیان کشور خبر داد.
حسین عباسی، رئیس دانشکده علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان همدان و دبیر اجرایی همایش، با قدردانی از همکاری اعضای کمیته‌های علمی، اجرایی و هیئت داوران اظهار کرد: این همایش با مشارکت استادان، پژوهشگران، معلمان و دانشجومعلمان از نقاط مختلف کشور و با هدف ایجاد بستری برای تبادل تجربه‌های علمی و معرفی دستاوردهای نوین حوزه آموزش ابتدایی برگزار شد.
وی با اشاره به آمار آثار علمی دریافت‌شده افزود: در مجموع ۴۴۸ مقاله از سراسر کشور به دبیرخانه این رویداد ارسال شد که پس از طی مراحل ارزیابی و داوری علمی، آثار منتخب برای ارائه در قالب سخنرانی و پوستر انتخاب شدند.
عباسی همچنین از مشارکت حدود ۹۰۰ نفر در این رویداد به‌صورت حضوری و مجازی خبر داد و گفت: معلمان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و حدود ۳۰۰ دانشجومعلم از استان همدان و سایر نقاط کشور در برنامه‌های علمی و تخصصی این همایش حضور داشتند.
دبیر اجرایی همایش با اشاره به بخش نوآورانه این رویداد خاطرنشان کرد: در کنار ارائه مقالات علمی، ۷۰ دست‌سازه آموزشی و محتوای الکترونیکی نیز به نمایش گذاشته شد که پس از بررسی و ارزیابی، ۶ اثر برتر در حوزه تولید محتوای دیجیتال انتخاب شدند.
وی برگزاری این بخش را فرصتی برای معرفی ظرفیت‌های خلاقانه معلمان و دانشجومعلمان و تقویت پیوند میان دانش نظری، فناوری آموزشی و تجربه‌های عملی کلاس درس دانست.
بازتعریف رسالت معلم؛ از انتقال دانش تا معماری شخصیت دانش‌آموز
در بخش‌های علمی و تخصصی همایش، بازتعریف جایگاه معلم در نظام تعلیم و تربیت نوین و ضرورت توسعه دانش‌های حرفه‌ای متناسب با تحولات اجتماعی و فناورانه، از محورهای اصلی مباحث مطرح‌شده بود.
سخنرانان و صاحب‌نظران با تأکید بر اینکه دوره ابتدایی، یکی از بنیادی‌ترین مراحل شکل‌گیری شخصیت، خودشناسی و پرورش روحیه پرسشگری است، نقش معلم را فراتر از انتقال‌دهنده محتوای درسی توصیف کردند و از او به‌عنوان «معمار شخصیت» و تسهیلگر فرایند یادگیری یاد کردند.
در این نشست‌ها، بر ضرورت گذار از الگوهای سنتی و یک‌سویه آموزش به رویکردهای فعال، مشارکتی و دانش‌آموزمحور تأکید شد؛ رویکردهایی که در آن‌ها دانش‌آموز به‌جای دریافت‌کننده منفعل اطلاعات، در فرایند کشف مفاهیم، حل مسئله، تجربه‌اندوزی و تولید دانش مشارکت می‌کند.
همچنین مفاهیمی همچون «دانش آبشاری و فراخواننده» با هدف ایجاد محیط‌های یادگیری پویا، تقویت جریان آزاد اندیشه‌ها و فراهم‌کردن فرصت ابراز وجود دانش‌آموزان، و «دانش گنج پنهان» با تأکید بر یادگیری از طریق عمل و تجربه، از جمله موضوعات مورد بحث در بخش‌های تخصصی همایش بود.
تلفیق هنر و فناوری در تدریس، بهره‌گیری از ظرفیت سناریونامه‌نویسی آموزشی، طراحی موقعیت‌های یادگیری خلاقانه و مدیریت تعامل میان انسان و هوش مصنوعی در کلاس درس نیز از دیگر محورهای مورد توجه سخنرانان بود.
شرکت‌کنندگان بر این موضوع تأکید کردند که بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، زمانی به ارتقای کیفیت آموزش منجر خواهد شد که با شناخت نیازهای یادگیرندگان، حفظ نقش تربیتی معلم و توجه به ابعاد انسانی و اخلاقی تعلیم و تربیت همراه باشد.
آموزش و پرورش؛ فرایندی پویا و نیازمند بازاندیشی مستمر
در بخش دیگری از مباحث علمی این همایش، با طرح دیدگاه‌های فلسفی و تربیتی، بر ماهیت پویا و تحول‌پذیر نظام تعلیم و تربیت تأکید شد.
بر اساس مباحث مطرح‌شده، آموزش و پرورش فرایندی ایستا و محدود به مجموعه‌ای از روش‌ها و الگوهای ثابت نیست، بلکه متناسب با تحولات علمی، فرهنگی، اجتماعی و فناوری، نیازمند بازنگری و بازآفرینی مستمر است.
سخنرانان با تأکید بر اینکه کیفیت آموزش را نمی‌توان صرفاً با میزان انتقال اطلاعات یا تحقق اهداف کوتاه‌مدت سنجید، توجه به رشد همه‌جانبه دانش‌آموزان، تقویت توانایی یادگیری مادام‌العمر و پرورش مهارت‌های فردی و اجتماعی را از شاخص‌های مهم اثربخشی نظام آموزشی برشمردند.
در این چارچوب، توسعه حرفه‌ای مستمر معلمان، گسترش پژوهش‌های کاربردی، بهره‌گیری از تجربه‌های موفق آموزشی و تقویت ارتباط میان دانشگاه و مدرسه، از ضرورت‌های حرکت به‌سوی نظام آموزشی پاسخگو، خلاق و آینده‌نگر عنوان شد.
ارائه مقالات منتخب در دو پنل تخصصی
هفتمین همایش ملی دانش آموزش محتوا در آموزش ابتدایی در ادامه برنامه‌های خود، میزبان دو پنل علمی تخصصی بود که در آن پژوهشگران و صاحبان آثار منتخب به ارائه یافته‌ها، تشریح روش‌های پژوهشی و تبیین نتایج مطالعات خود پرداختند.
در این پنل‌ها، موضوعات مرتبط با بهبود شیوه‌های تدریس، توسعه دانش حرفه‌ای معلمان، نوآوری در طراحی آموزشی و ارتقای کیفیت یادگیری در دوره ابتدایی مورد بررسی و تبادل نظر قرار گرفت.
این رویداد علمی با تأکید بر ضرورت تبدیل یافته‌های پژوهشی به راهکارهای کاربردی در محیط واقعی کلاس درس، تقویت ارتباط میان دانش نظری و تجربه عملی معلمان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی دانشگاه فرهنگیان در مسیر تحول آموزش ابتدایی به کار خود پایان داد.
این رویداد علمی با هدف بازاندیشی در رسالت حرفه‌ای معلمان، تبیین ابعاد نوین دانش آموزش محتوا، توسعه رویکردهای نوآورانه در تدریس و بررسی الزامات ارتقای کیفیت آموزش ابتدایی برگزار شد و سخنرانان آن بر ضرورت پیوند دانش تخصصی، مهارت‌های تربیتی، فناوری‌های نوین و اقتضائات فرهنگی جامعه در فرایند یاددهی و یادگیری تأکید کردند.
نظر شما :