تبیین مبانی هستی‌شناختی و انسان‌شناختی در آموزش زیست‌شناسی

به گزارش روابط عمومی سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان در آیین برگزاری «همایش ملی آموزش زیست‌شناسی» به میزبانی دانشگاه فرهنگیان استان اصفهان، با بیان مطالبی تحت عنوان «سقف آموزش زیست‌شناسی بر ستون فلسفه تربیت معلم»، با اشاره به استعاره مفهومی «سقف و ستون» اشاره و اظهار کرد: رابطه میان آموزش زیست‌شناسی و مبانی فلسفه تربیت معلم، صرفاً یک تمثیل ادبی نیست؛ بلکه آموزش زیست‌شناسی در دانشگاه فرهنگیان و نظام تربیت رسمی سقفی است که باید بر ستون‌های استوارنگاه بنیادین بر فلسفه تربیت معلم، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی بنا شود و معلمان و دانشوران آموزش زیست شناسی مورد توجه قرار دهند.

وی ادامه داد: معلم زیست شناسی همراه با جهان بینی و کلان نگری درزمینه هستی شناسی و معرفت شنای و تفکر های بنیادین است و معلمان زیست‌شناسی دانسته یا نادانسته، دانش‌آموزان و دانشجومعلمان را با جهان‌اندیشه موازی خود در کلاس زیست شناسی مواجه می‌کند و از این رو، بازخوانی این پایه‌ها ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.

دکتر موسوی در تبیین محور نخست سخنان خود پیرامون تاثیر "مبانی هستی‌شناختی" در آموزش زیست شناسی تصریح کرد: در پارادایم فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، موضوع مطالعه زیست‌شناسی، طبیعت و کتاب تکوین است. در این دیدگاه، سلول‌ها، مولکول‌ها و ساختارهای زیستی صرفاً ابژه‌هایی مادی برای مورد مطالعه قرار نمی گیرند؛ بلکه هر پدیده زیستی، علاوه بر واقعیت تجربی نشانه‌ای (آیه) از آفرینندگی ونوآوری توحیدی به شمار می‌رود. به عنوان نمونه، در تدریس فرآیند فتوسنتز، علاوه بر ابعاد بیوشیمیایی، باید حقیقت نوآوری خلقت و مصداق آیه شریفه «وَآیَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَیْتَةُ أَحْیَیْنَاهَا» برای فراگیران تبیین شود.

وی با نقد نگاه تقلیل‌گرایانه حاکم بر زیست‌شناسی مدرن، افزود: فروکاستن تمام پدیده‌ها و شگفتی‌های حیات به «انتخاب طبیعیِ کور» تعبیری متناقض‌نماست؛ آیا طبیعت می تواند کورکورانه دست به انتخاب بزند، در فلسفه تربیت اسلامی زیست‌شناسی مبتنی بر غایتمندی و هدفمندی زیست بوم است.

امانت‌داری زیست‌بوم در برابر طمع انسان مدرن

حجت‌الاسلام والمسلمین موسوی با اشاره به بحران‌های زیست‌محیطی معاصر و رابطه انسان و زیست بوم، خاطرنشان کرد: انسان مدرن با رویکرد مصرف‌زده، در حال بلعیدن طبیعت و نابودی زیست‌بوم‌هاست. اگر نگاه امانت‌دارانه و مسئولیت‌پذیری اخلاقی برگرفته از فلسفه تربیت ایرانی-اسلامی ضمیمه آموزش زیست‌شناسی نشود، دلیلی برای مهار اشتهای طمع‌ورز و صیانت از گونه‌های گیاهی و جانوری باقی نخواهد ماند؛ لذا معلم زیست‌شناسی باید نگاه مسئولانه به محیط ‌زیست را به عنوان یک وظیفه دانشی و ارزشی به نسل آینده منتقل کند.

«علم بی‌طرف» یک افسانه است / لزوم تواضع علمی در برابر خلقت

معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان در تشریح «مبانی معرفت‌شناختی» با تأکید بر تمایز علم نافع و عقل ابزاری، گفت: در اسناد بالادستی و مبانی اندیشه‌ای ما، علم نافع دربرابرعقل ابزاری صرف است. اصطلاح «علم بی‌پایه و بی‌طرف» افسانه‌ای است؛ علم همواره جهت‌دار و متأثر از ارزش‌هاست؛ و حفظ زیست بوم، ریشه در نگاه امانتداری و امانت سپاری دارد. 

وی با اشاره به فروتنی علمی و معرفتی، گفت: علمی که خروجی آن استکبار، ظلم، جنگ‌افروزی و خشونت است علم اسلامی نیست، ما باید در عین کاوش در شگفتی‌های سلولی و اکوسیستم‌ها باید خضوع و فروتنی علمی را به فراگیر منتقل کنیم.

حجت‌الاسلام والمسلمین موسوی در تبیین محور انسان‌شناختی آموزش علوم زیستی یادآور شد: در فلسفه اسلامی، کالبد و جسم انسان صرفاً محمل فعل‌وانفعالات مکانیکی و بیوشیمیایی نیست، بلکه توسط نفس و روح انسانی مدیریت می‌شود.

وی تصریح کرد: آموزش زیست شناسی صرفا اموزش کاملا سکولار نمی تواند باشد باید وجود آگاهی، شعور و انتخابگری در فرایند های زیستی مور تاکید قرار گیرد؛ به تعبیر قرآن زیست بوم ما هوشیار و آگاه است، علم مطلق  و عاری از مسئولیت و معنویت،  تمدن سلطه‌گر را رقم زده است.

وی در پایان با قدردانی ازعوامل برگزاری همایش ابراز امیدواری کرد: همایش ملی آموزش زیست‌شناسی فرصتی آغازین برای بسط ادبیات «آموزش‌پژوهی» و «تربیت‌پژوهی". ما در عرصه آموزش علوم نیازمند شکافتن مرزهای دانش با میکروسکوپ و تلسکوپِ علم نافع، جهت تولید قدرت و اقتداربرای ایران بزرگ و سربلند هستیم.