بازنگری برنامه درسی زبان عربی در دانشگاه فرهنگیان با رویکرد دیپلماسی تربیتی و گفتمان مقاومت

به گزارش روابط عمومی سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه در سخنرانی در همایش آموزش زبان عربی به میزبانی دانشگاه فرهنگیان استان خراسان رضوی، با عنوان "زبان‌آموزی و دیپلماسی تربیتی؛ ظرفیت‌های زبان عربی در ترویج گفتار مقاومت"، بر ضرورت عبور از رویکرد صرفاً مهارت‌محور در آموزش زبان و توجه به ظرفیت‌های فرهنگی، تمدنی و تربیتی آن تأکید کرد.

وی تقویت همایش‌های آموزش‌پژوهی در دانشگاه فرهنگیان را ضروری دانست و ضمن تبیین دو سطح فنی و راهبردی زبان‌آموزی، اظهار کرد: آموزش زبان از یک سو به روش‌ها و فنون تدریس مربوط می‌شود، اما در سطحی فراتر، زبان حامل فرهنگ‌ها، ارزش‌ها و ایدئولوژی‌هاست و می‌تواند در خدمت اهداف تمدنی و تربیتی قرار گیرد. ازاین‌رو، بررسی ظرفیت‌های زبان عربی در دیپلماسی تربیتی، مستلزم توجه به ابعاد راهبردی و فراتر از مهارت‌های زبانی آن است.

حجت الاسلام و المسلمین موسوی با طرح این پرسش که آیا زبان می‌تواند به‌مثابه سرمایه‌ای تربیتی، در قامت کنشگری دیپلماتیک ظاهر شود و حامل گفتمان مقاومت توحیدی باشد، به تبیین مبانی نظری پیوند زبان و تربیت پرداخت و با اشاره به دیدگاه‌ها در این زمینه، خاطرنشان کرد: زبان صرفاً ابزاری برای برقراری ارتباط یا کسب مهارت گفتاری نیست، بلکه با جهان معنایی، شیوه زندگی و افق فهم انسان پیوندی عمیق دارد.

 وی در ادامه با معرفی مفهوم "دیپلماسی تربیتی"، بر نقش نظام تعلیم‌وتربیت در شکل‌دهی به نگرش‌ها و انتقال گفتمان‌های فرهنگی و اجتماعی تأکید کرد و با اشاره به دیدگاه‌های انتقادی درباره ماهیت سیاسی برنامه درسی، مناسبات قدرت در تولید و انتقال دانش و ضرورت رهایی‌بخش بودن آموزش؛ دیپلماسی تربیتی را نوعی نفوذ تدریجی، نرم، عمیق و پایدار از طریق کنشگری تربیتی توصیف کرد.

معاون پژوهش و‌فناوری دانشگاه با بهره‌گیری از نظریه سرمایه‌های پیر بوردیو، زبان عربی را برخوردار از ظرفیت‌هایی در چهار حوزه سرمایه زبانی، فرهنگی، نمادین و اجتماعی دانست و تصریح کرد: جایگاه تاریخی و تمدنی زبان عربی در جهان اسلام، این زبان را به ظرفیتی ارزشمند برای گسترش تعاملات فراملی و تقویت خودآگاهی تمدنی تبدیل کرده است؛ خودآگاهی‌ای که باید از خودپنداری قومی و نژادی متمایز باشد.

 وی افزود: زبان عربی به دلیل جایگاه فرهنگی و دینی خود در جهان اسلام، ظرفیت آن را دارد که حامل مفاهیم و گفتمان مقاومت توحیدی باشد و در شکل‌دهی به ارتباطات فرهنگی و تمدنی میان جوامع مسلمان نقش‌آفرینی کند.

 بازنگری در برنامه درسی زبان عربی؛ ضرورتی برای تربیت معلم

حجت الاسلام و المسلمین موسوی، در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ظرفیت‌های متنی، مفهومی و گفتمانی زبان عربی، بر ضرورت بازنگری در برنامه درسی تربیت معلم و شیوه‌های آموزش این زبان در دانشگاه فرهنگیان تأکید کرد.

 وی با بیان اینکه منابع زبان عربی از گستره‌ای غنی شامل متون کلاسیک، میراث سنتی، قرآن کریم، نهج‌البلاغه و ادبیات معاصر مقاومت برخوردارند، اظهار کرد: این ظرفیت‌ها می‌توانند در کنار آموزش مهارت‌های زبانی، زمینه تقویت آگاهی‌های گفتمانی و هویت تمدنی دانشجومعلمان را فراهم کنند.

معاون پژوهشی‌و‌فناوری همچنین با اشاره به ظرفیت‌های دیپلماتیک مناسک و اجتماعات دینی، از حج و راهپیمایی اربعین حسینی به‌عنوان نمونه‌هایی از ظرفیت‌های اثرگذار در دیپلماسی تربیتی یاد کرد و بر اهمیت بهره‌گیری از این زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی در توسعه تعاملات میان جوامع تأکید کرد.

 وی در ادامه، تربیت معلم را عرصه‌ای برای پرورش معلمانی دانست که علاوه بر برخورداری از صلاحیت‌های حرفه‌ای، بتوانند در مقام "دیپلمات تربیتی" ایفای نقش کنند و افزود: در این چارچوب، آموزش زبان عربی نباید صرفاً به انتقال مهارت‌های زبانی محدود شود، بلکه باید ظرفیت‌های لازم برای شناخت گفتمان‌ها، تعاملات فرهنگی و تقویت نگرش‌های مبتنی بر مقاومت در برابر ظلم، استکبار و زیاده‌خواهی را نیز مورد توجه قرار دهد.

حجت الاسلام و المسلمین موسوی با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ادبیات معاصر مقاومت در برنامه درسی زبان عربی، به ظرفیت‌های فرهنگی و ادبی کشورهای لبنان، فلسطین، یمن، عراق و سوریه اشاره کرد و گفت: شعر، نثر، خطابه، خاطره، رمان و داستان کوتاه در ادبیات معاصر مقاومت، ذخیره‌ای ارزشمند برای غنی‌سازی محتوای آموزشی و تقویت ابعاد فرهنگی و گفتمانی تربیت معلم به شمار می‌روند.

 بهره‌گیری از روش‌های نوین تدریس و توسعه ارتباطات فراملی

 وی همچنین بازنگری در روش‌های تدریس زبان عربی را ضروری دانست و بر استفاده از یادگیری مبتنی بر پروژه، یادگیری مشارکتی و توسعه شبکه‌های ارتباطی فراملی دانشجومعلمان اشاره کرد.

 معاون پژوهش و‌فناوری تعریف فعالیت‌های آموزشی مبتنی بر شناخت و تحلیل متون مقاومت، ایجاد فرصت‌های یادگیری مشارکتی و طراحی تکالیف ارتباطی با دانشجویان کشورهای عربی، از جمله سوریه و عراق، می‌تواند زمینه تقویت مهارت‌های زبانی و توسعه تعاملات فرهنگی دانشجومعلمان را فراهم کند. همچنین بهره‌گیری هدفمند از فناوری‌ها و شبکه‌های اجتماعی می‌تواند در گسترش این ارتباطات و تقویت ظرفیت‌های فراملی آموزش زبان عربی مؤثر باشد.

 وی در پایان با تأکید بر اینکه تربیت دارای ابعاد دیپلماتیک است و دیپلماسی تربیتی باید در چارچوب دیپلماسی عمومی مورد توجه قرار گیرد، زبان‌آموزی را یکی از ابزارهای مهم این عرصه دانست و زبان عربی را به دلیل پیوندهای تاریخی، فرهنگی و تمدنی در جهان اسلام، دارای ظرفیت ویژه‌ای برای تقویت ارتباطات راهبردی میان جوامع مسلمان و ترویج گفتمان مقاومت توحیدی معرفی کرد.