سقف آموزش زیستشناسی بر ستون فلسفه تربیت معلم

به گزارش روابط عمومی سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان، حجتالاسلام سید نقی موسوی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان، در همایش ملی آموزش زیستشناسی که به میزبانی دانشگاه فرهنگیان استان اصفهان در ۲ مهر ۱۴۰۵، برگزار شد، بحث خود را با عنوان «سقف آموزش زیستشناسی بر ستون فلسفه تربیت معلم» ارائه کرد.
حجتالاسلام سید نقی موسوی با بیان اینکه استعاره «سقف و ستون» صرفاً ادبی نیست، تشریح کرد: آموزش زیستشناسی در دانشگاه فرهنگیان و نظام تربیت رسمی، واقعاً سقفی است که باید بر ستونهایی استوار باشد و این ستونها نگاههای بنیادین در فلسفه تربیت معلم و فلسفه تربیت رسمی و عمومی است.
وی معلم زیستشناسی را فردی معرفی کرد که همراه با یک جهانبینی و کلاننگری در زمینه هستیشناسی، انتروپولوژی (انسانشناسی)، معرفتشناسی (اپیستمولوژی) و تفکرهای بنیادین است که «دانسته یا نادانسته» دانشآموز و دانشجو را در کلاس با جهان اندیشه موازی خود مواجه میکند.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان با بیان اینکه بر مبنای فلسفه ایرانی آموزش و پرورش، موضوع مطالعه زیستشناسی «طبیعت» یا همان «کتاب تکوین» است، گفت: در این پارادایم ما صرفاً با «ابژهها» مواجه نیستیم؛ سلولها، مولکولها و ساختارهای مولکولی صرفاً ابژههایی نیستند که مورد مطالعه قرار میگیرند، بلکه به تعبیر قرآن «آیه و نشانه» هستند. بنابراین با هر پدیده زیستی، علاوه بر آنکه یک واقعیت تجربی را به محک تجربه میگذاریم، با «نشانگانی از یک خلقت، آفرینش و نوآوری توحیدی» روبهرو هستیم.
وی ادامه داد: در آموزش فتوسنتز، هنگامی که دانشآموز را با فرایندهای بیوشیمیایی آن آشنا میکنیم، باید به این نکته نیز توجه داد که با یک نوآوری و آفرینندگی مواجهیم و به آیه «وَآیَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَیْتَةُ أَحْیَیْنَاهَا» اشاره کرد.
حجتالاسلام سید نقی موسوی با اشاه به غایتمندی نظام خلقت، تشریح کرد: در پارادایم داروینیستی زیستشناسی موجود، همه پدیدههای زیستی و بیوشیمیایی به «انتخاب طبیعی کور» فروکاسته میشود. «آیا انتخاب طبیعی کور، اصطلاحاً واژهای پارادوکسیکال نیست؟» و با تمثیل «کوسهریشپهن» ــ کسی که هم کوسه است و هم ریش بلند دارد ــ افزود: «آیا طبیعت میتواند کورکورانه دست به انتخابگری بزند؟» به گفته او، در پارادایم فلسفه تربیت اسلامی، زیستشناسی و آموزش آن باید مبتنی بر غایتمندی و هدفمندی زیست و زیستبومها باشد و معلمی که زیستشناسی را آموزش میدهد باید به نگاه غایتشناسانه توجه داشته باشد.
وی با اشاره به رابطه انسان و زیستبوم، اظهار داشت: بر مبنای پارادایم اسلامی، در زیستشناسی باید رویکرد مسئولانه و امانتدارانه آموزش داده شود؛ «وگرنه چه دلیلی دارد که اشتهای طمعورزی انسان مدرن به فکر حیات وحش، گونههای کمیاب گیاهی و سوختن هکتارها جنگل باشد؟». انسان مدرن در حال بلعیدن همهٔ طبیعت است، اما فلسفه ایرانی تربیت باید مسئولیتپذیری را در کنار آموزش زیستشناسی آموزش دهد؛ انسان نسبت به زیستبوم خود مسئول و امانتدار است.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان با بیان اینکه در پارادایم آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران، «علم نافع» در برابر «علم ابزاری» و «عقل ابزاری» (اینسترومنتال ریزن) قرار دارد، تصریح کرد: علم نافع، علمی که بیطرف نیست و ارزشهایش آن را جهتدار میکند. «ما افسانهای به نام علم بیطرف نداریم»؛ بنابراین زیستشناسی و آموزش زیستشناسی نمیتواند بیطرفی داشته باشد.
وی ادامه داد: وقتی از لزوم حفظ محیط زیست و گونههای کمیاب سخن میگوییم، این خود یک ارزش است که ریشه در نگاه امانتداری و امانتسپاری دارد؛ طبیعت و زیستبوم امانت ماست. بنابراین وقتی معلم زیستشناسی مرزهای علم را در علوم تجربی تحلیل میکند و آموزش میدهد، در حال انتقال «فرهنگ آکادمیک و فرهنگ علمی» است.
حجتالاسلام سید نقی موسوی با اشاره به مبانی فروتنی علمی و فروتنی معرفتی، تشریح کرد: در زیستشناسی بر پیچیدگیهای سیستمهای زیستی تاکید میکنیم، از سطح مولکولها به اکوسیستمها عبور میکنیم و میکوشیم واقعیتها و حقیقتهای زیستی را موشکافانه، زیر ذرهبین و میکروسکوپ بررسی کنیم؛ اما تواضع علمی را نیز باید به دانشآموز منتقل کنیم. علمی که از آن «ظلم و ستم و جنگ و خونریزی و مدرسکشی» بیرون بیاید، «علم مدرن است، نه علم اسلامی»؛ و زیستشناسی در اینجا با تواضع معرفتی مواجه خواهد شد.
وی درباره رابطه جسم و بدن در نگاه فلسفه تربیت ایرانی ـ اسلامی، گفت: جسم حاوی یک حیات است. پرسش این است که آیا سازوکارهای حاکم بر جسم و بدن انسان صرفاً یک سری فرایند بیوشیمیایی است، یا این فرایندها توسط چیزی به نام «نفس، روح و جان» مدیریت میشود؟ در فلسفه ایرانی ـ اسلامی حرف درست، دومی است؛ بنابراین آموزش زیستشناسی نمیتواند «آموزشی کاملاً سکولار» باشد. اگر بدن انسان و فرایندهای بیولوژیک آن مطالعه میشود، باید بر وجود «آگاهی، شعور و انتخابگری» در فرایندهای زیستی هم تأکید شود.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان افزود: آموزش مفاهیمی مانند مرگ، حیات و ذیشعور بودن نیز در همین چارچوب قرار میگیرد. به تعبیر قرآن، همه موجودات هشیارند و زیستبوم ما هوشیار و آگاه است و تسبیحگوست، اما شما صدای مورچگان را نمیشنوید، صدای درختان را نمیشنوید. متهم نکنید که این نگاه ساینتیفیک نیست. نگاه کاملاً پوزیتیویستی ساینتیفیک دستکم پنجاه سال است که در معرفتشناسی منقضی شده است. نباید گفت این حرفها عرفانی یا شاعرانه است و علم باید از شعر و دین و سنت جدا شود؛ «اتفاقاً علم خالص نتیجهاش همین تمدن ضحاکصفت است.
وی در همین زمینه به سخنرانی روز گذشته ترامپ در صحن سازمان ملل اشاره کرد و آن را «نشانه محصول یک علم بیمسئولیت» خواند که در آن از نابودی ایران سخن گفته شد، و افزود: رئیسجمهور ایران در سخنرانی خود با افتخار عکس شهدای میناب را آورد و گفت اگر این تمدن، این علم و این زیستشناسی بیمسئولیت باشد، نتیجهاش تهدید مستقیم یک ملت دوهزارساله در سازمان ملل است.

نظر شما :