همگرایی و همافزایی تجربه و تفکر در تربیت معلم

به گزارش روابط عمومی سازمان مرکزی دانشگاه فرهنگیان، حجتالاسلام دکتر سید نقی موسوی، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان، در همایش ملی کارورزی که به میزبانی دانشگاه فرهنگیان استان زنجان برگزار شد، همگرایی و همافزایی تجربه و تفکر در تربیت معلم را در چهار محور مطرح کرد.
حجتالاسلام دکتر سید نقی موسوی با بیان اینکه از میان دوگانههای رایج در تربیت معلم، دوگانه نظر و عمل همیشه آزاردهنده بوده است، تشریح کرد: کلاسها از دانش انتزاعی، متون تربیتی، متون فلسفی و ایدههای غیرقابلاجرا پر شده و کارورزی مدرسه، تجربه میدانی و کارآموزی مورد تأکید کافی قرار نمیگیرد و این شکاف همچنان وجود دارد؛ موضوعی که همگان بر آن اتفاق نظر دارند. نظریهای بدون تجربه یک دانش مرده است و تجربهای که مبتنی بر نظریه نباشد نوعی تقلید کورکورانه است.
وی ادامه داد: ادعای ما این است که هم تجربه و هم تفکر دوگانه متضاد نیستند و یک فرایند واحدند؛ مبتنی بر مبانی فلسفی، هم در فلسفه تربیت اسلامی و هم در آنچه در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بر آن تأکید شده، باید هم به «همگرایی» تجربه و تفکر در سطح معرفتشناختی و هم به «همافزایی» آن دو در سطح سیاستگذاری برنامه درسی توجه داشت. کارورزی محل تلاقی تجربه و تفکر است.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان با اشاره به اینکه «اکسپرینس» و تجربه در فلسفه تربیتی اهمیت زیادی دارد، افزود: از دیویی که بر تعامل ارگانیسم با محیط تاکید دوچندان میکند تا دیگرانی نام برد که نقش تجربه، تجربهورزی و دستورزی کودک را بهعنوان منبع دانش، منبعی برای آزمون و خطا و فرایندی برای ساخت معنا مورد توجه قرار میدهند. تربیت معلم باید هم به تجربه زیسته و هم به تجربه حرفهای و نیز به تجربه بازتابی و تجربه گفتمانی توجه کند.
وی با بیان اینکه تجربهکردن و تجربه بخشی از معرفت بشری است؛ ادامه داد: این موضع در فلسفه تربیت اسلامی نیز مورد تأیید است، از اینرو معرفت تجربی با معرفت عقلی عجین میشود و در راستای تربیت و یادگیری قرار میگیرد. بر این اساس، مبتنی بر فلسفه تربیت اسلامی باید اجازهٔ تجربهکردن را به کودک داد و معلم باید بر مرکب تجربهورزی کودک سوار باشد. دانشگاه فرهنگیان باید به تجربه، کارورزی و کارآموزی اهمیت دوچندان بدهد.
حجتالاسلام دکتر سید نقی موسوی با بیان اینکه تجربه همآغوش تفکر است و باید باشد؛ ادامه داد: تفکر بازسازی تجربههای موجود است و باید رابطهای دیالکتیکی میان تجربه و تفکر وجود داشته باشد.
وی به متخصصان برنامه درسی مانند شواب و شون اشاره کرد که بر مبتنیبودن تصمیمگیری بر تفکر تاکید داشتند و ادامه داد: برنامه درسی باید عرصهای برای «تصمیم عملی» باشد و دانش در میدان عمل مورد تأکید قرار گیرد. فریره و دیگران نیز با نگاه انتقادی بر «رهاییبخشی» تجربه برای ساحت تربیت تأکید داشتند.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان با بیان موضع فلسفه تربیت اسلامی در این زمینه، گفت: موضع فلسفه تربیت اسلامی در این زمینه آن است که تجربه و تفکر همآغوش یکدیگرند؛ معرفت تجربی و حسی مورد قبول و تاکید است و باید با معرفت عقلی معادل و همراه شود. اگر انسان فطرتاً گرایش به حقیقت و کشف واقعیتها دارد، این گرایش از طریق تجربه، حسورزی و عملکردن بر اساس آن حاصل میشود.
وی در بیان کارکردهای کارورزی و کارآموزی در تربیت معلم، گفت: باید میان نظر و عمل پل زد، «موقعیتآموزی» کرد و فرصت کشف، همراهی و دستورزی را فراهم ساخت. مربی در فرایند کارآموزی باید بتواند برای دانشجو معلم مدلسازی و مربیگری کند، به انتقال دانش ضمنی توجه کند و روایتپژوهی، مردمنگاری و خودمردمنگاری انجام دهد؛ نگاهی «واقعهنگار» و تعاملی نسبت به «چهارگانه کارورزی» داشته باشد و از چالشها عبور کند.
حجتالاسلام دکتر سید نقی موسوی، افزود: در سند تحول بنیادین بارها تأکید شده که معلم بهمثابه مربی صرفاً انتقالدهنده دانش نیست، بلکه باید زمینهساز باشد؛ بر اساس اصل «موقعیتمحوری»، کودک و متربی باید در موقعیت قرار گیرند. موقعیت همراه با شرایط انضمامی است و دانشجو معلم باید توانایی مدیریت موقعیتهای تربیتی را به دست آورد و آن را تمرین کند. به تعبیر او، دانشگاه فرهنگیان باید به «آزمایشگاه اجتماعی و آزمایشگاه تربیتی» تبدیل شود.
وی در سطح سیاستگذاری گفت: برای عبور از شکاف نظر و عمل که برنامه درسی تربیت معلم همچنان با آن دستبهگریبان است، باید «چرخه مستمر» میان تجربه و تعامل، نظریهسازی و عمل به آن و دوباره بازطراحی این فرایند را رقم زد. دانشگاه فرهنگیان و دانشگاههای استانی فرهنگیان باید امکان «تجربه عمیق» و «تجربه تعاملی» را در فضای مدرسه و میدان کار فراهم کنند؛ از انواع درسپژوهیهای گروهی و فردی تا انواع مطالعات میدانی و حضور در صحنه.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه فرهنگیان، یادآور شد: اگر از بزرگان و پیشکسوتان این حوزه درباره تجربه صدساله تربیت معلم در کشور بپرسید، تربیت معلم در میدان تربیت رخ داده است و هرچه این فرایند میدانیتر و در آغوش مدرسه انجام شود، به موفقیت نزدیکتر است.
وی همچنین به ایده «کارورزی فرهنگی» اشاره کرد و گفت: کارورزی صرفاً آموزشی نیست و نگاه تعاملی و مشاهدهای فقط به کلاس، کلاسداری و تدریس اختصاص ندارد. در این بیستوچند شب، دانشآموزان ما در میدان مبارزه و دفاع از وطن در تجمعات خیابانی، نوعی کارورزی فرهنگی انجام میدهند.

نظر شما :